group

उत्तर प्रदेश राज्याची संपूर्ण माहिती Uttar Pradesh Information In Marathi

Uttar Pradesh Information In Marathi उत्तरप्रदेश एकमेव असे राज्य आहे, ज्याच्या सीमा इतर नऊ  राज्यांना मिळतात. नेपाळ या देशाला सुद्धा या राज्याची सीमा लागते. उत्तर प्रदेश आपल्या वेगळ्या संस्कृतीसाठी ओळखला जातो. येथे विविध प्रकारचे नृत्य, उत्सव, सभा, संगीत, नाटक, सिनेमा इत्यादी केले जातात.

Uttar Pradesh Information In Marathi

उत्तर प्रदेश राज्याची संपूर्ण माहिती Uttar Pradesh Information In Marathi

वाराणसीला भारताची सांस्कृतिक राजधानी म्हणतात. हे सुद्धा उत्तर प्रदेशमध्ये स्थित आहे. या शहराला जगातील सर्वात जुने शहर म्हणून ओळखले जाते. हे शहर मंदिरे आणि गंगा नदी साठी प्रसिद्ध आहे. असं म्हणतात की हे शहर तीन हजार वर्षे जुने आहे. चला मग जाणून घेऊया उत्तर प्रदेश राज्य विषयी माहिती.

क्षेत्रफळ व विस्तार :

भारतातील लोकसंख्येत पहिल्या क्रमांकाचे व क्षेत्रफळात चौथ्या क्रमांकाचे राज्य. क्षेत्रफळाचे 2,94,413 चौ. किमी. असून तेथील लोकसंख्या 19,98,12,341 आहे. 23052′ उ. ते 31,018 उ. आणि 7,703 पू. ते 84,039 पू. याच्या वायव्येस हिमाचल प्रदेश, उत्तरेस तिबेट व नेपाळ, पूर्वेस नेपाळ व बिहार, दक्षिणेस मध्य प्रदेश आणि पश्चिमेस राजस्थान, दिल्ली व हरयाणा आहे. लखनौ ही राज्याची राजधानी आहे.

इतिहास :

उत्तर प्रदेशचा इतिहास सुमारे 4000 वर्षांचा आहे, जेव्हा येथे आर्य आले आणि वैदिक संस्कृती सुरू झाली, तेव्हापासूनचा इतिहास येथे सापडतो.  आर्य सिंधू आणि सतलजच्या मैदानातून यमुना आणि गंगेच्या मैदानात गेले.

त्याने यमुना आणि गंगेची मैदाने आणि घाघरा प्रदेशाला आपले घर बनवले.  या आर्यांच्या नावावर भारत देशाला ‘आर्यवर्त’ किंवा ‘भारतवर्ष’ असे नाव देण्यात आले. भारत हा आर्यांचा चक्रवर्ती राजा होता, ज्याच्या नावावरून हा देश भारतवर्ष म्हणून ओळखला जाऊ लागला.

वाहतूक व दळणवळण :

राज्यात देशातील सर्वात मोठ्या रस्त्यांच्या जाळ्यासह देशातील एक विशाल आणि बहुविध वाहतूक व्यवस्था आहे.   उत्तर प्रदेश हे त्याच्या नऊ शेजारील राज्यांशी आणि भारताच्या इतर सर्व भागांशी राष्ट्रीय महामार्गांद्वारे चांगले जोडलेले आहे.

See also  मध्यप्रदेश राज्याची संपूर्ण माहिती Madhya Pradesh Information In Marathi

राज्यात एकूण 42 राष्ट्रीय महामार्ग आहेत, त्यांची लांबी 4,942 किमी आहे. उत्तर प्रदेशचे रेल्वे नेटवर्क हे भारतातील सर्वात मोठे आहे, परंतु राज्याची सपाट स्थलाकृति आणि सर्वात मोठी लोकसंख्या असूनही, रेल्वेची घनता फक्त सहाव्या क्रमांकावर आहे.  2011 पर्यंत, राज्यात 8,546 किमी रेल्वे मार्ग आहेत.

उत्तर मध्य रेल्वे झोनचे मुख्यालय प्रयागराज येथे आहे आणि ईशान्य रेल्वे झोनचे मुख्यालय गोरखपूर येथे आहे. राज्यात तीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहेत. लखनौ येथे चौधरी चरणसिंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, अयोध्येतील श्री राम लल्ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ  आणि वाराणसीमध्ये स्थित लाल बहादूर शास्त्री आंतरराष्ट्रीय विमानतळ.  याव्यतिरिक्त, आग्रा, प्रयागराज, कानपूर, गाझियाबाद, गोरखपूर आणि  बरेली  येथे देशांतर्गत विमानतळ आहेत.

मुख्य व्यवसाय  :

भारताच्या शेतजमिनीपैकी अष्टमाशांवर शेतजमीन असलेल्या व एकूण शेती उत्पादनाचा षष्ठांश पुरविणार्‍या या राज्यात वर्षातून दोन पिके काढण्यात येतात. भात, मका, ज्वारी व काही डाळी ही खरीप पिके आणि गहू, जव, हरभरा व वाटाणा ही रब्बी पिके मुख्य आहेत.

लोकसंख्येच्या 75% लोक शेतीवर आहेत. बाकीची पिके पावसाच्या प्रमाणानुसार पश्चिम भागात निघतात. दुय्यम पिकांपैकी तराई भागात ताग, पर्वतीय प्रदेशात चहा व पश्चिम भागात कापूस निघतो. ऊस, अळशी, मोहरी, भुईमूग, तीळ, कापूस व ताग ही प्रमुख नगदी पिके आहेत. अधिक धान्योत्पादनासाठी तिसर्‍या योजनेत दोन लाख विहिरी खोदण्यात आल्या.

इतर उद्योग :

उत्तर प्रदेश हे एक प्रमुख साखरउत्पादक राज्य आहे. येथील मुख्य कुटिरोद्योग हातमागाचा असून सुती व लोकरी कापड, पादत्राणे व चामड्याच्या वस्तू, आसवन्या व ऊर्ध्वपातन भट्ट्या, कागद, रसायने, काच व काचवस्तू यांचे कारखाने भरभराटीत आहेत.

उत्तर प्रदेशाच्या वैशिष्ट्यानुसार राज्यात वाराणसीस जरीकाम, फिरोझाबादभोवती 130 बांगडी कारखाने, मिर्झापुरास सतरंज्या व गालिचे, अलीगढला कुलुपे व लोखंडी हत्यारांचे उद्योग, मुरादाबादेस पितळी घडणकाम, शिवाय वेगवेगळ्या भागांत वनस्पती तूप, पॉवर अल्कोहोल, राळ, टरपेंटिन, रेशमी वस्त्रे, हस्तिदंतीकाम, चामड्याच्या वस्तू, अत्तरे, वाद्ये, बांबू व वेताच्या वस्तू, लाकूड, धातू, चिनीमाती, दगडी वस्तू, कंदिल  लखनौ-सहारनपूर येथे कागद, खेळ, लाख, काडेपेट्या, बॉबिन, सिगारेट, प्लॅस्टिकच्या वस्तू अशा मालांचे लहानमोठे कारखाने विखुरलेले आहेत. खेळसामान तयार करण्याचे नवे हुन्नर बरेली व मीरत येथे निघाले आहेत.

See also  ओडिसा राज्याची संपूर्ण माहिती Odisha Information In Marathi

उत्तर प्रदेश सण व उत्सव :

उत्तर प्रदेश हे असे राज्य आहे जिथे सर्व धर्माचे सण वेळोवेळी साजरे केले जातात. अयोध्या-रामनवमी मेळा, राम विवाह, सावन झुला मेळा, कार्तिक पौर्णिमा जत्रा. प्रयागराजमध्ये दर बाराव्या वर्षी कुंभमेळ्याचे आयोजन केले जाते. याशिवाय प्रयागराजमध्ये दर 6 वर्षांनी अर्ध कुंभमेळाही भरवला जातो.

दिवाळीत चित्रकूटमध्ये दिवे दान करण्याची विशेष ओळख आहे.  धनत्रयोदशीच्या दिवशी सुरू होणाऱ्या दीपमालिका जत्रेत सहभागी होण्यासाठी देशभरातून लाखो भाविक येतात आणि पवित्र मंदाकिनी नदीत स्नान करतात.

उत्तर प्रदेशचे कला व नृत्य :

वास्तुकला, चित्रकला, संगीत आणि नृत्य हे सर्व मुघल काळात भरभराटीला आले.  आग्रा येथे भव्य ताजमहाल बांधणाऱ्या सम्राट शाहजहानच्या नेतृत्वात मुघल वास्तुकला शिखरावर पोहोचली.  या काळातील चित्रे ही साधारणपणे धार्मिक आणि ऐतिहासिक ग्रंथातील चित्रे होती.

उत्तर प्रदेशातील संगीत परंपराही याच काळात विकसित झाली.  मुघल सम्राट अकबराचे समकालीन तानसेन आणि बैजू बावरा यांनी सादर केलेला संगीत प्रकार आजही राज्यात आणि संपूर्ण भारतात प्रसिद्ध आहे.  सतार आणि तबला ही भारतीय संगीतातील दोन सर्वात लोकप्रिय वाद्ये, त्या काळात विकसित झाली.

कथक हा शास्त्रीय नृत्य प्रकार जो 18 व्या शतकात वृंदावन आणि मथुरेच्या मंदिरांमध्ये भक्ति नृत्य म्हणून उगम झाला, हा उत्तर भारतातील शास्त्रीय नृत्याचा सर्वात लोकप्रिय प्रकार आहे. उत्तर प्रदेशचे लोकनृत्य राज्याचा समृद्ध सांस्कृतिक वारसा दर्शवते.

भगवान राम आणि भगवान कृष्ण यांसारख्या दैवी पात्रांच्या पौराणिक कथांवर आधारित नृत्यनाट्यांमध्ये पारंपारिक सार प्रतिबिंबित होते.  उत्तर प्रदेशातील प्रमुख लोकनृत्यांमध्ये रासलीला, रामलीला, ख्याल, नौटंकी, नाक, स्वांग, दादरा आणि चारकुला नृत्य यांचा समावेश होतो.

भाषा :

हिंदी तेथील लोकांची प्रमुख भाषा आहे. उत्तर प्रदेश हे हिंदीचे जन्मस्थान आहे , भारताची अधिकृत भाषा.  शतकानुशतके हिंदीचे अनेक स्थानिक रूप विकसित झाले आहेत.  साहित्यिक हिंदीने 19 व्या शतकापर्यंत खरी बोलीचे सध्याचे (हिंदुस्थानी) रूप घेतले नव्हते. वाराणसीचे भारतेंदु हरिश्चंद्र ( 1850-1885) हे अग्रगण्य लेखक होते, ज्यांनी हिंदीचा हा प्रकार साहित्यिक माध्यम म्हणून वापरला.

See also  मणिपूर राज्याची संपूर्ण माहिती Manipur Information In Marathi

सांस्कृतिक जीवन :

उत्तर प्रदेश हे हिंदूंच्या प्राचीन संस्कृतीचा पाळणा आहे.  वैदिक साहित्य मंत्र, ब्राह्मण, श्रौतसूत्रे, गृह्यसूत्रे, मनुस्मृती इ. धर्मशास्त्रे इ. महाकाव्य वाल्मिकी रामायण, आणि महाभारत अष्टदशा पुराणातील उल्लेखनीय भागांची उत्पत्ती येथील अनेक आश्रमांमध्ये टिकून आहे.

बौद्ध-हिंदू काळातील (सुमारे 600 BC-1200 AD) ग्रंथ आणि स्थापत्यकलेने भारतीय सांस्कृतिक वारशात मोठे योगदान दिले आहे. 1947 पासून, मौर्य सम्राट अशोकाने बांधलेले चार सिंहमुखी स्तंभ हे भारत सरकारचे प्रतीक आहेत. चित्रकूट इ. प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रे आहेत.

उत्तर प्रदेश मधील पर्यटन स्थळ :

उत्तर प्रदेश मधील धार्मिक स्थळांना त्यांनी भेट देऊ शकता. त्यामध्ये कृष्ण जन्म भूमि मंदिर, जामा मस्जिद, कुसुम सरोवर, द्वारकाधीश मंदिर, कंस किला, राधा कुण्ड, गोवर्धन हिल, मथुरा संग्रहालय आहे.

याव्यतिरिक्त कटारनिया वन्यजीव अभयारण्य अतिशय सुंदर ठिकाण आहे.  दुधवा व्याघ्र प्रकल्पाशी जोडले गेल्याने तुम्हाला येथे चिताही पाहायला मिळेल.उत्तर प्रदेशातील अलाहाबाद जिल्हा उच्च न्यायालय आणि विद्यापीठापेक्षा दोन नद्यांच्या संगमासाठी प्रसिद्ध आहे.  येथे यमुना आणि गंगा यांचा संगम होतो.

महाराजा गंगाधर राव यांचे छत्र उत्तर प्रदेशातील झाशी जिल्ह्यात आहे.  हे राणी लक्ष्मीबाई यांनी 21 नोव्हेंबर 1853 रोजी बांधले होते.अलकनंदा हे ठिकाण नसून एक क्रूझ आहे. जी वाराणसीतील गंगा नदीत वाहते.  ही वातानुकूलित क्रूझ आहे.

ही माहिती तुम्हाला कशी वाटली, ते मला कमेंट करून नक्की सांगा व इतरांनाही शेअर करा.

हे निबंध सुद्धा अवश्य वाचा :-

Child Labour Essay In Marathi

Doordarshan Essay In Marathi

Essay On Metro Rail In Marathi

Essay On World Wildlife Day In Marathi

My Country India Essay In Marathi

Subhash Chandra Bose Essay In Marathi

My School Essay In Marathi

Leave a Comment