महात्मा ज्योतिबा फुले यांची संपूर्ण माहिती Mahatma Jyotiba Phule Information In Marathi

Mahatma Jyotiba Phule Information In Marathi नमस्कार वाचन प्रेमींनो आजच्या ह्या लेखात आपण महात्मा ज्योतिबा फुले ह्यांच्याबद्दल माहिती पाहणार आहोत. तर सुरवात करूयात आजच्या ह्या लेखाला.

Mahatma Jyotiba Phule Information In Marathi

महात्मा ज्योतिबा फुले यांची संपूर्ण माहिती Mahatma Jyotiba Phule Information In Marathi

ज्योतिराव फुले हे महाराष्ट्रस्थित भारतीय सामाजिक कार्यकर्ते, विचारवंत, जातिविरोधी समाजसुधारक आणि लेखक होते.

महात्मा फुले हे एक विपुल सामाजिक कार्यकर्ते आणि विचारवंत होते ज्यांनी भारतात, विशेषतः महाराष्ट्रात स्त्री शिक्षणाची स्थापना करण्यास मदत केली.

 त्यांचे कुटुंब बहुतेक निरक्षर होते आणि ते बागायतदार माळी जातीचे होते. फुलांच्या व्यवसायातील यशामुळे त्यांचे कुटुंब सुखरूप होते. ते फक्त ९ महिन्यांचे असताना त्यांची आई चिमणाबाई वारली.

फुले प्राथमिक शाळेत गेले पण नंतर त्यांना शाळेतून काढून कौटुंबिक व्यवसायात काम करायला लावले. तथापि, फुले यांच्या बुद्धिमत्तेची साक्ष दिल्यानंतर, एका कौटुंबिक मित्राने त्यांच्या वडिलांना इंग्रजी मिशनरी शाळेत दाखल करण्यास राजी केले.

जीवनाविषयी तथ्यः

महाराष्ट्रातील एक प्रतिष्ठित आणि क्रांतिकारी विचारवंत म्हणून फुले यांची संघटन तत्त्वे सर्वसमावेशक आणि द्वंद्वात्मक होती. त्यांनी स्त्री-शुद्र-अतिशुद्र (महिला, ओबीसी, दलित आणि आदिवासी) यांचा उल्लेख ब्राह्मणवादी वर्चस्वाशी द्वंद्वात्मक पद्धतीने लढा देणारा एक वर्ग म्हणून केला (त्यांनी हिंदू किंवा हिंदू धर्म हे शब्द क्वचितच वापरले). त्याऐवजी त्यांनी ब्राह्मणवादाला प्राधान्य दिले).

 शिवाय, फुले हे पहिले विचारवंत होते ज्यांनी हे ओळखले की ब्राह्मणवाद ही एक प्रकारची वैचारिक, धार्मिक रचना आहे जी बहुसंख्यांचे शोषण कायम ठेवते आणि नैसर्गिक बनवते.

  • त्यांनी आपल्या पत्नीला (सावित्रीबाई) हिला वाचायला आणि लिहायला शिकवले आणि या जोडप्याने मुलींसाठी पुण्यातील पहिली स्थानिक शाळा उघडली, जिथे ते दोघेही शिकवायचे.
  • ते लिंग समानतेवर दृढ विश्वास ठेवणारे होते आणि त्यांनी आपल्या सर्व सामाजिक सुधारणांच्या प्रयत्नांमध्ये पत्नीचा समावेश करून हे दाखवून दिले.
  • फुलेंनी १८५२ पर्यंत तीन शाळा स्थापन केल्या होत्या, परंतु १८५७ च्या उठावानंतर निधीच्या कमतरतेमुळे त्या सर्व १८५८ पर्यंत बंद झाल्या होत्या.
  • ज्योतिबांनी विधवांची दुर्दशा ओळखली आणि तरुण विधवांसाठी एक आश्रम स्थापन केला, शेवटी विधवा पुनर्विवाहाचे वकील बनले.
  • ज्योतिरावांनी सनातनी ब्राह्मण आणि इतर उच्च जातींना “पाखंडी” म्हटले आणि त्यांच्यावर हल्ला केला.
  • त्यांनी जनजागृती मोहिमा सुरू केल्याने नंतर डॉ. बी. आर. आंबेडकर आणि महात्मा गांधी यांसारख्या दिग्गजांना जातीभेदाविरुद्ध मोठी पावले उचलण्यास प्रेरित केले.
  • पुष्कळ लोकांचा असा विश्वास आहे की फुले यांनीच “दलित” हा शब्दप्रयोग शोषित लोकांचे वर्णन करण्यासाठी केला.
  • महाराष्ट्रात त्यांनी अस्पृश्यता आणि जातिव्यवस्था संपवण्याचे काम केले.
  • स्वातंत्र्य, समतावाद आणि समाजवाद हे त्यांच्या विचारसरणीचे मूळ होते.
  • थॉमस पेन यांच्या द राइट्स ऑफ मॅन या पुस्तकाने फुले प्रभावित झाले होते आणि त्यांचा असा विश्वास होता की सामाजिक दुष्कृत्यांचा सामना करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे महिला आणि खालच्या जातीतील सदस्यांनी शिक्षित होणे.
  • प्रमुख प्रकाशने: तृतीय रत्न (१८५५); पोवाडा : छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचा (१८६९); गुलामगिरी (१८७३), शेतकऱ्याचा आसूड (१८८१).
  • महाराष्ट्रातील खालच्या जातींना समान सामाजिक आणि आर्थिक लाभ मिळवून देण्यासाठी, फुले आणि त्यांच्या अनुयायांनी १८७३ मध्ये सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली, ज्याचा अर्थ “सत्याचे साधक” असा आहे.
  • १८८३ मध्ये त्यांची पूना नगरपालिकेत आयुक्त म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.
  • महात्मा पदवी: विठ्ठलराव कृष्णाजी वांदेकर, एक महाराष्ट्रीय सामाजिक कार्यकर्ते, यांनी ११ मे १८८८ रोजी त्यांना महात्मा ही पदवी बहाल केली.

२८ नोव्हेंबर १८९० रोजी त्यांचे निधन झाले. फुले वाडा, पुणे, महाराष्ट्र येथे त्यांना समर्पित स्मारक बांधण्यात आले आहे.

ज्योतिबा राव फुले यांचे भारतीय समाजासाठी काय योगदान आहे?

ज्योतिराव गोविंदराव फुले, ज्यांना महात्मा ज्योतिबा फुले म्हणूनही ओळखले जाते, हे महाराष्ट्रातील एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्ते, विचारवंत, जातीविरोधी समाजसुधारक आणि लेखक होते. जोतिराव गोविंदराव फुले यांचा जन्म १८२७ साली पुण्यात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव गोविंदराव फुले आणि आईचे नाव चिमणाबाई होते. त्यांचा जन्म माळी जातीच्या कुटुंबात झाला. चार वर्ण पद्धतीच्या जातीमध्ये , त्यांना शूद्र किंवा खालच्या दर्जाच्या वर्गात ठेवण्यात आले होते.

१८४८ मध्ये त्यांच्या आयुष्यातला टर्निंग पॉइंट आला जेव्हा ते एका ब्राह्मण मित्राच्या लग्नाला गेले. ज्योतिबा फुले नियमित लग्नाच्या मिरवणुकीत सहभागी होत असत परंतु नंतर त्यांच्या मित्राच्या पालकांनी त्यांच्यावर आरोप केले आणि त्यांचा अपमान केला. त्यांनी त्याला सांगितले की, शूद्राच्या जातीचा एक भाग म्हणून त्याने हे विधी सोडण्याइतके शहाणे असले पाहिजे आणि समारंभ सोडला पाहिजे. हे प्रकरण जातिव्यवस्थेत अन्यायकारक होते आणि ज्योतिबा फुले यांच्यावर त्याचा खोल परिणाम झाला.

ज्योतिबा राव फुले यांचे भारतीय समाजासाठी योगदान:

ज्योतिबा फुलेंच्या पुढाकारांमध्ये अस्पृश्यता आणि जातिव्यवस्था निर्मूलन, तसेच शोषण होत असलेल्या महिला आणि जाती सदस्यांना शिक्षित करणे समाविष्ट होते. ज्योतिबा राव फुले यांचे भारतीय समाजातील प्राथमिक योगदान खालीलप्रमाणे आहे.

जातिभेद निर्मूलनासाठी ज्योतिबा राव फुले यांचे योगदान:

ज्योतिरावांनी ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मण आणि इतर उच्चपदस्थ जातींवर हल्ला केला आणि त्यांना “ढोंगी” म्हटले. त्यांनी उच्च जातींच्या हुकूमशाहीशी लढा दिला आणि “शेतकरी” आणि “सर्वहारा” यांना त्यांच्यावर लादलेल्या निर्बंधांचा प्रतिकार करण्यासाठी आवाहन केले. त्यांचा असा विश्वास होता की ‘राम’ किंवा ‘कृष्ण’ यासारख्या धार्मिक प्रतिमांचा वापर ब्राह्मणांनी खालच्या जातींवर विजय मिळवण्यासाठी केला होता.

समाजातील सनातनी ब्राह्मण जोतिरावांच्या कारवायांवर संतापले. त्यांनी त्यांच्यावर सामाजिक नियम आणि नियमांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप केला. अनेकांनी त्यांच्यावर ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या बाजूने काम केल्याचा आरोप केला होता. मात्र, ज्योतिराव त्यांच्या मतावर ठाम राहिले व प्रतिकार करत राहिले आणि त्यांनी सुरू केलेली चळवळ सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेतला. विशेष म्हणजे ज्योतिरावांना त्यांच्या काही ब्राह्मण मित्रांनी मदत केली ज्यांनी त्यांच्या चळवळीच्या यशासाठी त्यांचा पाठिंबा वाढवला.

ज्योतिबा राव फुले यांचे स्त्री शिक्षणातील योगदान:

त्यांचा स्त्री-पुरुष समानतेवर विश्वास होता आणि सर्व सामाजिक सुधारणांच्या कार्यात पत्नीला सहभागी करून त्यांच्या विश्वासाला त्यांनी मूर्त रूप दिले. एका तरुण विधवेला आपले केस कसे मुंडवावे लागले आणि तिच्या जीवनातील सर्व प्रकारचे आनंद कसे नाकारावे लागले हे त्यांनी पाहिले. अस्पृश्य स्त्रियांना नग्न नाचण्यास कसे भाग पाडले जाते ते त्यांनी पाहिले. आणि मग, असमानता वाढवणाऱ्या या सर्व सामाजिक आजारांना साक्षी ठेवून त्यांनी महिलांना शिक्षित करण्याचा निर्णय घेतला.

महिला आणि मुलींना शिक्षणाचा हक्क मिळवून देण्याच्या जोतिरावांच्या प्रयत्नाला त्यांच्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांनी पाठिंबा दिला. त्या काळातील काही सुशिक्षित स्त्रियांपैकी एक, सावित्रीबाईंना त्यांचे पती ज्योतिराव यांच्याकडून साक्षरतेचे शिक्षण मिळाले. १८५१ मध्ये ज्योतिरावांनी मुलींची शाळा काढली आणि आपल्या पत्नीला मुलींना शाळेत शिकवण्यास सांगितले. त्यांनी नंतर मुलींसाठी आणखी दोन शाळा आणि खालच्या जातींसाठी, विशेषतः महार आणि मांग जातींसाठी स्थानिक शाळा उघडल्या.

ज्योतिबा राव फुले यांचे बालविवाह आणि जौहर प्रथा थांबवण्याचे प्रयत्न:

त्यांच्या काळात समाज पितृसत्ताक होता आणि स्त्रियांची स्थिती विशेषतः भयानक होती. स्त्री भ्रूणहत्या आणि बालविवाह हे समाजातील दोन मुख्य कलंक होते. मुलींचे लग्न कधी कधी मोठ्या माणसांशी होते. या स्त्रिया अनेकदा वयात येण्याआधीच विधवा झाल्या आणि कौटुंबिक आधाराशिवाय राहिल्या.

त्यांच्या दुर्दशेला कंटाळून ज्योतिरावांनी १८५४ मध्ये या दुर्दैवी जीवांचे समाजाच्या क्रूर हातांपासून संरक्षण करण्यासाठी अनाथाश्रम किंवा आश्रम स्थापन केला. आणि अखेरीस विधवेच्या पुनर्विवाहाच्या कल्पनेचे पुरस्कर्ता बनले.

सत्यशोधक समाजाची निर्मिती:

१८७३ मध्ये ज्योतिबा फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची (सत्यशोधक समाज)  स्थापना केली. ज्योतिराव फुले यांनी प्राचीन हिंदू धर्मग्रंथ वेदांचा निषेध केला. त्यांनी इतर अनेक प्राचीन ग्रंथांद्वारे ब्राह्मणवादाचा इतिहास शोधून काढला आणि समाजातील “शूद्र” आणि “अंतिशद्र” यांना दडपून त्यांचे सामाजिक वर्चस्व राखण्यासाठी शोषणात्मक आणि अमानुष प्रथा यांचा नायनाट केला.

 सत्यशोधक समाजाचा उद्देश समाजाला जातीभेदापासून मुक्त करणे आणि ब्राह्मणांनी लावलेला कलंक दूर करणे हा होता. ज्योतिराव फुले हे पहिले व्यक्ती होते ज्यांनी “दलित” हा शब्द वापरला.  सत्यशोधक समाजाचे सभासदत्व कोणत्याही जातीचे किंवा दर्जाचे असले तरी सर्वांसाठी खुले होते.

अनेक लिखित नोंदी असेही दर्शवतात की त्यांनी समाजाचे सदस्य म्हणून ज्यूंच्या सहभागाचे स्वागत केले आणि १८७६ मध्ये सत्यशोधक समाजाने ३१६ सदस्यांची मजल मारली.

तर वाचक प्रेमींनो आजच्या ह्या लेखात आपण महात्मा ज्योतिबा फुले ह्यांच्याबद्दल जी काही माहिती पाहिली ती तुम्हाला कशी वाटली ते आम्हाला नक्की कमेंट करून कळवा.

धन्यवाद!!!

माझे नाव सृष्टी आहे आणि मी या ब्लॉग ची संस्थापक आहे. मला माहिती लिहायला खूप आवडतात, म्हणून मी या माझ्या ब्लॉग वर मराठी मध्ये माहिती लिहित असते.

Leave a Comment